Đưa trẻ nhỏ và ông bà đi chơi ở Gia Nghĩa vui nhất khi chọn những điểm bằng phẳng, ít bậc thang như đường quanh hồ trung tâm, xếp lịch theo sức của người yếu nhất trong đoàn, dồn hoạt động vào buổi sáng, và chuẩn bị cho ba thứ đặc thù của thành phố đồi: dốc, chênh nhiệt ngày đêm và mép nước ở hồ, suối, thác.
Nhiều gia đình về Gia Nghĩa thăm con cháu lập nghiệp, hoặc đưa ông bà lên chơi vài ngày sau khi đã chuyển tới sống. Đây là chuyến đi khác hẳn chuyến của nhóm bạn trẻ: ít điểm hơn, chậm hơn, nhiều điểm dừng nghỉ hơn. Bài viết gợi ý cách chọn điểm, xếp nhịp đi, và chuẩn bị những gì cho một chuyến ba thế hệ trọn vẹn.
Thách thức riêng của một thành phố đồi
Với người trẻ khoẻ, dốc chỉ là chút mệt khi đi bộ. Với ông bà có vấn đề về đầu gối, khớp háng, tim mạch, một con dốc dài có thể là trở ngại thật sự. Xuống dốc nhiều khi còn khó hơn lên dốc, vì đầu gối phải chịu lực hãm. Trẻ nhỏ thì ngược lại: chạy nhảy thoải mái nhưng dễ mất đà khi lao xuống dốc, nhất là trên xe đạp, xe trượt.
Khoảng cách trong thành phố gần, nhưng gần như mọi đường đi bộ đều có dốc. Vì vậy cách tiếp cận hợp lý là: đi xe tới nơi, đi bộ trong phạm vi bằng phẳng ở điểm đến, rồi lại đi xe tiếp. Những điểm phải leo nhiều bậc hoặc đi bộ xuống thung sâu nên để dành cho người khoẻ trong đoàn, còn ông bà và trẻ nhỏ ngồi chờ ở chỗ có bóng mát.
Chênh nhiệt ngày đêm và độ ẩm là thách thức thứ hai. Người già và trẻ nhỏ điều hoà thân nhiệt kém hơn người trưởng thành; buổi sáng se lạnh và ẩm, trưa nắng nóng, chiều mưa có thể làm họ mệt nhanh hơn bạn nghĩ.
Thách thức thứ ba ít ai nghĩ tới là nhà ở. Nhiều nhà ở Gia Nghĩa xây trên nền san bậc, cổng ở mặt đường nhưng nhà thấp hoặc cao hơn vài chục bậc thang; nhà phố thì phòng ngủ ở tầng trên. Nếu ông bà về ở nhà con cháu, nên sắp xếp phòng ở tầng trệt, gần nhà vệ sinh, có tay vịn ở bậc thang và đèn ngủ ban đêm. Những chi tiết nhỏ này quyết định ông bà có thoải mái suốt chuyến đi hay không.
Điểm đến xếp theo độ dễ
Bảng dưới phân loại các kiểu điểm đến quanh Gia Nghĩa theo mức độ phù hợp với người yếu sức trong đoàn. Mức đánh giá là gợi ý chung; hãy điều chỉnh theo sức khoẻ thực tế từng người.
| Điểm | Địa hình | Phù hợp với ông bà | Phù hợp với trẻ nhỏ |
|---|---|---|---|
| Đường quanh hồ trung tâm | bằng phẳng, có ghế, có bóng cây | rất phù hợp, đi từng đoạn ngắn | phù hợp, cần trông sát mép nước |
| Chợ sáng | bằng, đông người, có chỗ lầy khi mưa | phù hợp nếu đi giờ vắng | phù hợp, giữ tay trẻ khi đông |
| Quán cà phê nhìn đồi | tuỳ quán, có nơi nhiều bậc | phù hợp nếu chọn quán ít bậc | phù hợp, cần góc an toàn |
| Vườn cà phê, trái cây ven đô | dốc nhẹ đến vừa, đường đất | vừa phải, đi gần lối vào | rất thích hợp để khám phá |
| Thác gần thành phố | lối xuống dốc, đá trơn | chỉ ngắm từ bờ trên | mùa khô, có người lớn kèm sát |
| Đi xa trong ngày | ngồi xe lâu, đường đèo | cân nhắc kỹ, nghỉ nhiều chặng | chuẩn bị chống say xe |
Một nguyên tắc dễ nhớ: nếu một điểm đến mà ông bà phải ngồi chờ ở xe, thì cả đoàn nên dành ít thời gian ở đó. Chuyến đi vui khi mọi người cùng có mặt trong phần lớn thời gian.
Xếp lịch theo sức người yếu nhất
Lịch của chuyến đi nhiều thế hệ nên được xây quanh nhu cầu nghỉ ngơi của ông bà và giờ ngủ của trẻ, không phải quanh danh sách điểm đến:
- Một hoạt động chính mỗi buổi: sáng một điểm, chiều một điểm nhẹ hoặc nghỉ. Hai ba điểm mỗi buổi là quá sức với người già và trẻ nhỏ.
- Bắt đầu muộn hơn người trẻ một chút: người già có thể dậy sớm nhưng cần thời gian ăn sáng, uống thuốc, chuẩn bị. Ra khỏi nhà khoảng bảy tám giờ, khi trời đã ấm lên, thay vì năm rưỡi đón sương.
- Về nghỉ trưa: giữ giờ ngủ trưa của trẻ và giờ nghỉ của ông bà. Nghỉ ở nhà hoặc chỗ lưu trú, không ngủ gật trên xe.
- Chiều nhẹ nhàng: mùa khô có thể ra hồ, ra vườn lúc chiều mát; mùa mưa ở nhà hoặc ngồi quán có mái.
- Tối sớm: ăn tối sớm, tránh ra ngoài khuya vì trời lạnh và ẩm.
- Ngày nghỉ xen giữa: với chuyến dài ngày, cứ hai ngày đi chơi xen một ngày ở nhà, quanh quẩn hàng xóm, chợ gần.
Lịch thong thả như vậy có thể khiến người trẻ trong đoàn sốt ruột. Họ có thể đi riêng một buổi sáng sớm đón sương hoặc xuống thác, rồi về kể lại; ông bà thường vui khi được nghe kể và xem ảnh.
Giữ ấm, giữ khô, giữ đủ nước
Buổi sáng và tối ở Gia Nghĩa có thể se lạnh, đặc biệt từ tháng 12 tới tháng 2 và ở khu ven hồ, thung lũng. Người từ đồng bằng lên thường không mang đủ áo ấm cho ông bà và trẻ nhỏ. Cách mặc hiệu quả là nhiều lớp mỏng: áo lót, áo dài tay, áo khoác nhẹ, khăn quàng cổ; trưa nóng thì cởi bớt. Mũ len mỏng cho trẻ sơ sinh và người già vào sáng sớm.
Mùa mưa, quần áo ướt là nguyên nhân nhiễm lạnh hàng đầu. Mang theo một bộ đồ khô cho trẻ trong túi, kể cả khi đi chơi gần. Áo mưa cho người già nên là loại dễ mặc, dễ cởi, không quá dài để vướng chân.
Mùa khô, không khí khô hanh làm người già dễ mất nước mà không thấy khát. Nhắc uống nước thường xuyên, mang theo bình nước, bôi kem dưỡng ẩm cho da và môi. Trẻ nhỏ chơi ngoài nắng cần mũ rộng vành và nghỉ trong bóng râm.
An toàn ở mép nước: hồ, suối, thác
Hồ trung tâm. Đường quanh hồ bằng phẳng nhưng có những đoạn bờ không lan can hoặc bờ kè thấp. Trẻ đi xe đạp, chạy nhảy dễ lao tới mép nước. Cho trẻ đi phía trong, người lớn đi phía ngoài sát mép nước.
Suối nhỏ ven đô. Mùa khô, suối nông là chỗ trẻ thích nghịch nước. Chọn chỗ nước chảy chậm, sâu không quá đầu gối trẻ, đáy cát hoặc sỏi chứ không phải đá rêu. Một người lớn chỉ trông trẻ, không làm việc khác.
Thác. Ông bà và trẻ nhỏ nên ngắm thác từ bờ trên, không xuống bãi đá ướt. Đá ở chân thác trơn, nước chảy mạnh, tiếng ồn lấn át tiếng gọi.
Mùa mưa. Hạn chế đưa trẻ và người già ra gần suối, thác trong mùa mưa, vì nước có thể dâng nhanh do mưa ở thượng nguồn.
Áo phao cho trẻ. Nếu có hoạt động trên mặt nước được phép, như đạp vịt hay chèo thuyền ở nơi có dịch vụ, trẻ phải mặc áo phao vừa cỡ, kể cả khi trẻ biết bơi.
Đi xe đường dài: chống say và nghỉ chặng
Đường đến Gia Nghĩa và đi ra các điểm xa có nhiều đoạn đèo dốc, khúc cua. Trẻ nhỏ và người già dễ say xe. Một số cách thông dụng: cho ngồi hàng ghế trước hoặc giữa, nhìn ra xa phía trước; ăn nhẹ trước khi đi, không quá no, không để bụng đói; mở hé cửa kính cho thoáng; tránh đọc sách, xem điện thoại trên xe. Thuốc chống say xe nên dùng theo hướng dẫn của dược sĩ hoặc bác sĩ, đặc biệt với trẻ nhỏ và người có bệnh mạn tính.
Nghỉ chặng thường xuyên hơn bình thường, khoảng mỗi một đến hai giờ, để ông bà duỗi chân, đi vệ sinh, trẻ vận động. Ngồi xe lâu không vận động làm người già mỏi khớp, phù chân. Chọn điểm dừng có nhà vệ sinh sạch, có chỗ ngồi.
Nếu đi xe khách, chọn chuyến ban ngày, đặt chỗ ngồi gần cửa hoặc gần tài xế để ít bị lắc. Mang theo túi nilon, khăn ướt, nước, áo khoác vì máy lạnh trên xe có thể rất lạnh.
Những việc ba thế hệ cùng làm được
Đi chợ sáng cùng nhau. Ông bà thường thích đi chợ, so sánh rau trái ở đây với quê nhà, trò chuyện với người bán. Trẻ được nhìn, được hỏi, được cầm. Đi chợ giờ còn sớm nhưng không quá đông là lúc dễ chịu nhất.
Ngồi bờ hồ cho cá, ngắm chim. Một buổi chiều mùa khô ở ghế đá ven hồ, ông bà nghỉ chân, trẻ quan sát chim nước, người lớn đọc sách. Nếu khu vực cho phép, có thể cho cá ăn bằng thức ăn đúng loại, không vứt bánh mì, đồ thừa xuống nước.
Thăm một vườn cây. Vườn cà phê, vườn sầu riêng, vườn bơ của người quen là chỗ trẻ học được nhiều nhất trong một buổi. Ông bà có thể ngồi ở hiên nhà vườn trò chuyện với chủ nhà trong khi trẻ đi một vòng cùng người lớn.
Nấu một món đặc sản cùng nhau. Mua nguyên liệu ở chợ, về nhà cùng nấu. Ông bà thường có câu chuyện về món ăn quê để so sánh, trẻ có việc để làm, bữa cơm thành kỷ niệm của chuyến đi.
Xem ảnh buổi tối. Cuối ngày cùng xem lại ảnh trên điện thoại, kể cho nhau nghe ai thích gì nhất. Đó cũng là cách để người trẻ biết ngày hôm sau nên giảm bớt hay giữ nguyên nhịp.
Sức khoẻ và y tế: biết trước, đỡ lo
Trước chuyến đi, ông bà nên mang đủ thuốc đang dùng hằng ngày cho cả thời gian ở lại và thêm vài ngày dự phòng, cùng đơn thuốc hoặc sổ khám bệnh. Trẻ nhỏ nên có thuốc hạ sốt, men tiêu hoá, dung dịch bù nước theo hướng dẫn của bác sĩ nhi.
Khi đến nơi, tìm hiểu vị trí cơ sở y tế gần chỗ ở: trạm y tế phường, phòng khám, và bệnh viện trong thành phố, trong đó có bệnh viện tuyến tỉnh cũ đặt ở Gia Nghĩa. Lưu sẵn trong điện thoại cách gọi cấp cứu. Người có bệnh tim mạch, hô hấp nên hỏi bác sĩ trước chuyến đi về việc thay đổi độ cao, dù độ cao của Gia Nghĩa không lớn.
Mùa mưa, muỗi nhiều ở khu vườn, ven suối; mặc đồ dài tay cho trẻ và dùng sản phẩm chống muỗi phù hợp lứa tuổi. Uống nước đun sôi hoặc nước đóng chai, ăn đồ chín, đặc biệt với trẻ nhỏ và người già có hệ tiêu hoá nhạy cảm.
Câu hỏi thường gặp
Gia Nghĩa có hợp để đưa ông bà đi chơi không?
Hợp, nếu chọn đúng điểm và đi đúng nhịp. Đường quanh hồ trung tâm bằng phẳng, có ghế, khí hậu mát hơn đồng bằng, không khí trong. Cần tránh lịch dày, tránh những điểm phải leo dốc, xuống thung sâu, và giữ ấm buổi sáng tối.
Trẻ mấy tuổi thì đi thác ở Gia Nghĩa được?
Không có mốc tuổi cố định. Trẻ đã đi vững, nghe lời, có người lớn kèm sát có thể xuống khu thác vào mùa khô, ở chỗ nước nông xa chân thác. Trẻ quá nhỏ nên ngắm từ bờ trên. Mùa mưa, hạn chế đưa trẻ xuống bãi đá dù ở tuổi nào.
Nên ở khu nào ở Gia Nghĩa khi đi cùng người già?
Chọn chỗ lưu trú gần khu hồ trung tâm hoặc gần trục đường chính, đường vào không quá dốc, ít bậc thang, có thang máy nếu ở tầng cao. Hỏi trước về đường vào khi trời mưa và khoảng cách tới cơ sở y tế gần nhất.
Làm sao để trẻ không chán khi đi chơi ở thành phố nhỏ?
Cho trẻ những thứ để khám phá: chợ sáng nhiều món lạ, vườn cây có trái, suối nông mùa khô, hồ có chim kiếm ăn. Giao cho trẻ việc nhỏ như tìm hoa cà phê, đếm cầu qua suối. Trẻ thường thích những thứ chạm tay vào được hơn những điểm tham quan để nhìn.
Ông bà bị say xe thì đi đường đèo vào Gia Nghĩa thế nào?
Chọn chuyến ban ngày, ngồi hàng ghế trước nhìn ra xa, ăn nhẹ trước khi đi, mở hé cửa sổ cho thoáng, nghỉ chặng thường xuyên. Thuốc chống say nên dùng theo hướng dẫn của dược sĩ hoặc bác sĩ, nhất là với người đang dùng thuốc điều trị bệnh mạn tính.