Quanh Gia Nghĩa có những vạt thông, phần lớn là thông trồng, nằm trên các đồi ở rìa thành phố và dọc những cung đường ra ngoại vi. Người địa phương hay tìm đến để đi dạo buổi sáng, chụp ảnh, ngồi dã ngoại cuối tuần. Điều quan trọng nhất cần biết: mỗi vạt rừng đều có chủ quản lý — nhà nước, đơn vị lâm nghiệp hay hộ dân — nên cắm trại, đốt lửa cần hỏi trước; và mùa khô, rừng thông là nơi dễ cháy bậc nhất.
Rừng thông ở độ cao của Gia Nghĩa không bạt ngàn như quanh Đà Lạt, nhưng đủ tạo những góc yên tĩnh chỉ cách nhà vài chục phút xe. Bài viết giúp bạn hiểu những vạt thông ấy từ đâu ra, đi lúc nào đẹp, làm gì và không nên làm gì để giữ cho rừng còn đó cho những lần sau.
Bài không chỉ đường tới vạt rừng cụ thể nào, vì nhiều nơi là đất có chủ hoặc rừng đang được bảo vệ; hỏi người địa phương về chỗ được phép vào.
Thông ở Gia Nghĩa: từ đâu mà có
Khi nhắc tới rừng thông ở Tây Nguyên, người ta thường nghĩ tới Đà Lạt ở độ cao khoảng 1.500 m, nơi thông ba lá mọc thành rừng tự nhiên rộng lớn. Gia Nghĩa thấp hơn nhiều, khí hậu ấm hơn, và rừng tự nhiên ở đây vốn là rừng lá rộng nhiệt đới. Những vạt thông bạn thấy quanh thành phố phần lớn là rừng trồng.
Thông được trồng nhiều ở các vùng đồi Tây Nguyên trong vài thập kỷ qua vì chịu được đất nghèo, đất dốc, phát triển khá nhanh và có giá trị gỗ, nhựa. Trên những quả đồi bị khai phá trơ trụi, trồng thông là cách phủ xanh lại, giữ đất khỏi xói. Nhiều vạt thông quanh Gia Nghĩa có lẽ ra đời trong những chương trình như vậy.
Rừng trồng có hàng lối thẳng, tán đều, dưới gốc phủ lớp lá kim nâu, ít cây bụi. Chính vẻ thưa thoáng, sạch sẽ ấy làm cho đồi thông thành chỗ đi dạo dễ chịu — khác hẳn rừng lá rộng rậm rạp, khó đi. Nhưng cũng chính lớp lá kim khô dày dưới gốc khiến rừng thông rất dễ bắt lửa vào mùa khô.
Rừng là của ai: điều cần hỏi trước khi vào
Không có vạt rừng nào là "vô chủ". Một đồi thông có thể là rừng phòng hộ do ban quản lý rừng giữ, rừng sản xuất của công ty lâm nghiệp, rừng giao khoán cho hộ dân chăm sóc, hay đơn giản là đất riêng của một gia đình trồng thông. Mỗi loại có quy định khác nhau về việc người ngoài vào đi dạo, cắm trại, đốt lửa.
Đi dạo trên lối mòn có sẵn, không làm hại cây, thường không gặp phản đối. Nhưng nếu bạn định dựng lều, ở qua đêm, nhóm lửa nấu ăn hay mang theo nhóm đông người, nên hỏi trước người dân sống gần, chủ đất, hoặc chính quyền địa phương. Những vạt rừng có biển cấm vào, biển cấm lửa thì tuân thủ tuyệt đối.
Hỏi trước không chỉ tránh rắc rối. Người sống gần rừng thường biết lối đi an toàn, chỗ có rắn, chỗ đất sụt, mùa nào có người đến khai thác. Một câu hỏi thăm thường mang lại thông tin quý hơn mọi bản đồ.
Đi đồi thông theo mùa
Mỗi mùa, rừng thông có vẻ đẹp và rủi ro riêng. Bảng dưới giúp chọn thời điểm:
| Giai đoạn | Cảnh rừng | Rủi ro | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Cuối mùa mưa (tháng 10 – 12) | thảm cỏ xanh dưới tán, sương sớm len giữa thân cây | đất còn ẩm, lối dốc trơn | đi sáng sớm để bắt sương và tia nắng |
| Mùa khô (tháng 1 – 4) | lá kim nâu phủ dày, nắng xuyên tán | cháy rừng, nắng gắt trưa | tuyệt đối không đốt lửa, đi sáng hoặc chiều muộn |
| Đầu mùa mưa (tháng 4 – 6) | rừng xanh lại sau cơn mưa đầu | giông sét chiều, cây đổ | về trước đầu giờ chiều |
| Giữa mùa mưa (tháng 7 – 9) | ẩm, rêu, nấm mọc dưới gốc | đường lầy, sét, vắt | hạn chế, chỉ đi lối gần đường lớn |
Không hái nấm trong rừng để ăn nếu không chắc chắn nhận biết được loài: nhiều loài nấm độc trông rất giống nấm ăn được, và ngộ độc nấm có thể rất nặng.
Dưới tán thông: những thứ đáng để ý
Ánh sáng xuyên tán. Buổi sáng có sương hoặc khói nhẹ, nắng chiếu qua hàng thân thẳng tạo thành những vệt sáng rõ nét. Đây là lý do rừng thông luôn được người chụp ảnh ưa chuộng.
Âm thanh của gió. Gió lùa qua lá kim tạo tiếng rì rào đặc trưng, khác tiếng gió qua rừng lá rộng. Ngồi yên vài phút, bạn sẽ nghe rõ hơn.
Mùi nhựa thông. Ngày nắng ấm, nhựa thông toả mùi thơm hăng nhẹ. Một số cây có vết cạo nhựa — dấu hiệu rừng đang được khai thác, nên tránh chạm vào vết cạo và dụng cụ hứng nhựa của người ta.
Lớp lá kim dưới chân. Êm khi đi nhưng rất trơn trên dốc, nhất là khi lá khô. Đi xuống dốc trên lớp lá thông giống như đi trên sỏi tròn; giày đế bám và bước ngang người giúp đỡ trượt.
Chim và côn trùng. Rừng trồng ít đa dạng hơn rừng tự nhiên, nhưng vẫn có chim sâu, chim gõ kiến, ve sầu vào mùa. Để ý ở rìa rừng, nơi tiếp giáp với cây bụi, thường nhiều chim hơn.
Cháy rừng thông mùa khô: vì sao nguy hiểm và làm gì
Lá thông chứa nhựa, khô nhanh, rụng thành lớp dày dưới gốc — một kho nhiên liệu sẵn sàng. Vào cuối mùa khô, độ ẩm thấp, gió mạnh, một tàn lửa nhỏ có thể bén vào lớp lá và lan nhanh. Trên đồi, lửa chạy lên dốc rất nhanh. Cháy lan lên tán cây thì gần như không dập được bằng sức người.
Vì vậy, mùa khô là mùa không nhóm lửa trong rừng thông dưới bất kỳ hình thức nào: không lửa trại, không bếp than, không hút thuốc, không đốt nến. Mang đồ ăn đã nấu sẵn hoặc đồ ăn nguội. Nếu cần đun nước, dùng bếp kín ở khu đất trống cách xa rừng, và chỉ khi được phép.
Nếu thấy khói hoặc lửa trong rừng, rời khỏi khu vực theo hướng ngược chiều gió và xuống dốc, không đi lên phía trên đám cháy. Báo ngay cho chính quyền địa phương, lực lượng kiểm lâm hoặc chữa cháy, nói rõ vị trí. Không cố dập đám cháy đã lan rộng.
Cắm trại ngắn dưới tán thông: các bước làm đúng
Cắm trại một buổi hoặc qua đêm ở đồi thông là trải nghiệm nhiều người muốn thử. Nếu đã được chủ rừng hoặc chính quyền cho phép, làm theo các bước sau:
- Chọn chỗ dựng lều: nơi bằng phẳng, không ở đáy trũng có thể đọng nước khi mưa, không dưới cây có cành khô, không sát mép dốc.
- Kiểm tra dự báo: mùa mưa tránh những ngày có giông; dưới tán cây cao khi có sét là nơi nguy hiểm.
- Lửa: mùa khô không đốt lửa. Mùa mưa nếu được phép, chỉ đốt trong bếp kín ở chỗ đất trống đã dọn lá, có nước dập sẵn, và dập hẳn trước khi ngủ.
- Rác: mang theo túi rác, đem toàn bộ rác về, kể cả vỏ trái cây và thức ăn thừa. Không chôn rác dưới lớp lá.
- Vệ sinh: đi vệ sinh xa nguồn nước, xa lối đi; mang theo giấy và túi kín để đem giấy bẩn về.
- Ánh sáng và âm thanh: giữ yên tĩnh về đêm, tôn trọng nhà dân gần đó và những người khác cũng đến tìm sự yên tĩnh.
- Rời đi: kiểm tra lại chỗ cắm trại, không để lại dấu vết ngoài vệt cỏ đè.
Với người mới, một buổi dã ngoại ban ngày nên là bước đầu trước khi thử qua đêm. Đêm trên đồi ở Gia Nghĩa có thể lạnh và ẩm hơn bạn nghĩ, cần túi ngủ và tấm lót chống ẩm.
Rừng thông giữ đất, giữ nước cho đồi
Nhìn từ xa, vạt thông chỉ là một mảng xanh trên đồi. Nhưng với vùng đất đỏ mưa nhiều, nó đóng góp nhiều hơn vẻ ngoài. Tán cây chặn bớt hạt mưa trước khi rơi xuống đất, lớp lá kim dày dưới gốc như tấm thảm giảm sức đập của nước, rễ cây đan trong đất giữ cho lớp đất mặt không bị cuốn đi. Những đồi trơ trụi bên cạnh, sau vài mùa mưa, thường lộ ra những rãnh xói đỏ quạch — sự khác biệt dễ thấy bằng mắt.
Rừng trên đỉnh và sườn đồi còn làm chậm dòng nước chảy xuống thung, giúp các con suối nhỏ có nước lâu hơn sang mùa khô và lên chậm hơn khi mưa lớn. Đó là lý do vì sao giữ những vạt rừng ở rìa đô thị, kể cả rừng trồng, có ý nghĩa với cả những khu dân cư nằm phía dưới.
Khi đi dạo ở đồi thông, bạn đang đứng trên một phần của hệ thống giữ đất, giữ nước ấy. Không đào bới, không phát quang, không chạy xe xuyên rừng là cách đơn giản để không làm hỏng nó.
Đi bộ đường dài nhẹ trên đồi: mang gì, mặc gì
Một buổi đi bộ vài giờ quanh các đồi thông không đòi hỏi trang bị chuyên nghiệp, nhưng cần đủ những thứ cơ bản:
- Giày đế bám có cổ vừa phải, chịu được lá thông trơn và đất đỏ lầy sau mưa.
- Quần dài, áo dài tay mỏng để tránh cỏ cứa, côn trùng và nắng.
- Nước uống đủ cho cả buổi; trên đồi thường không có chỗ mua.
- Áo khoác mỏng cho buổi sáng sớm, áo mưa gọn cho mùa mưa.
- Điện thoại sạc đầy, bản đồ ngoại tuyến; báo người ở nhà lộ trình và giờ về.
- Túi đựng rác, khăn giấy, bộ sơ cứu nhỏ.
Đi theo lối mòn có sẵn, không tự mở đường qua bụi rậm. Nếu lạc, quay lại theo đúng đường đã đi thay vì cố tìm lối tắt xuống thung — các thung có suối và vách dốc khó đi hơn vẻ ngoài.
Những điều không nên làm ở rừng thông
Không khắc chữ, khắc tên lên thân cây; vết khắc làm cây chảy nhựa, dễ nhiễm bệnh, và để lại dấu vết xấu xí cho người sau. Không bẻ cành, kéo cành để chụp ảnh. Không leo lên cây thông — thân thẳng, cành giòn, ngã từ trên xuống rất nguy hiểm.
Không lấy lá thông, quả thông về số lượng lớn; vài quả nhặt dưới đất làm kỷ niệm thì không sao, nhưng lớp lá dưới gốc là thứ giữ đất và trả dinh dưỡng cho rừng. Không mang chó thả rông trong rừng có người khai thác nhựa hoặc có gia súc của dân chăn thả.
Không mở nhạc lớn, không bay thiết bị bay không người lái khi chưa tìm hiểu quy định và chưa xin phép theo yêu cầu. Không chạy xe máy địa hình xuyên qua rừng làm lở lối mòn và làm hỏng lớp thảm cây con.
Câu hỏi thường gặp
Gia Nghĩa có rừng thông như Đà Lạt không?
Không giống. Đà Lạt cao khoảng 1.500 m với rừng thông tự nhiên rộng lớn. Quanh Gia Nghĩa chủ yếu là những vạt thông trồng trên các đồi ở rìa thành phố và dọc những cung đường ra ngoại vi, quy mô nhỏ hơn nhưng vẫn là chỗ đi dạo, chụp ảnh dễ chịu.
Cắm trại ở đồi thông có cần xin phép không?
Nên hỏi trước. Mỗi vạt rừng đều có người quản lý: ban quản lý rừng, công ty lâm nghiệp, hộ nhận khoán hoặc chủ đất. Đi dạo trên lối mòn thường không vấn đề, nhưng dựng lều qua đêm, đốt lửa, đi nhóm đông nên hỏi chủ rừng hoặc chính quyền địa phương.
Có được đốt lửa trại ở rừng thông không?
Mùa khô tuyệt đối không, vì lá thông khô và nhựa rất dễ cháy, lửa có thể lan rộng nhanh. Mùa mưa cũng chỉ nên đốt khi được phép, trong bếp kín ở chỗ đất trống đã dọn lá, có nước dập sẵn. Ưu tiên mang đồ ăn nấu sẵn.
Đi rừng thông vào giờ nào đẹp nhất?
Buổi sáng sớm, nhất là cuối mùa mưa sang đầu mùa khô, khi có sương hoặc hơi nước khiến tia nắng xuyên qua thân cây rõ nét. Chiều muộn mùa khô cũng đẹp với nắng vàng xiên. Giữa trưa ánh sáng gắt, ít thú vị và nóng.
Thấy cây có vết cạo và chén hứng nhựa thì sao?
Đó là rừng đang được khai thác nhựa thông, thuộc quyền quản lý của người khai thác. Không chạm vào vết cạo, không lấy hay làm đổ chén hứng nhựa, không đốt lửa gần đó vì nhựa thông rất dễ cháy. Đi qua nhẹ nhàng và để nguyên mọi thứ.