Lái xe đường đèo dốc quanh Gia Nghĩa vào mùa mưa an toàn hơn khi bạn làm đủ ba việc: kiểm phanh và lốp trước khi đi, đi chậm hơn bình thường ở mọi khúc cua và đoạn dốc, và sẵn sàng dừng chờ khi mưa quá to, sương quá dày hay thấy dấu hiệu sạt lở. Phần lớn rủi ro trên đường đèo mùa mưa đến từ tốc độ không phù hợp với mặt đường trơn và tầm nhìn kém.
Vùng Gia Nghĩa có mùa mưa dài, thường từ khoảng tháng 5 tới tháng 10 hoặc 11. Các tuyến đi ra khỏi phố — quốc lộ 28 sang Di Linh, quốc lộ 14 xuống phía nam và lên phía bắc, các đường vào vùng vườn đồi — đều có đoạn dốc dài, cua liên tiếp, taluy cao. Đất đỏ bazan theo nước mưa tràn ra mặt đường tạo lớp bùn trơn như mỡ.
Bài viết cho người đi ô tô và xe máy, cả người mới đến chưa quen đường đồi. Bài không thay khoá đào tạo lái xe; những gì nêu ra là nguyên tắc an toàn chung được khuyến cáo rộng rãi.
Kiểm xe trước mùa mưa và trước mỗi chuyến đèo
Xe trong tình trạng tốt là điều kiện đầu tiên. Danh sách dưới đây nên làm đầu mùa mưa và trước mỗi chuyến đi xa.
- Lốp: độ sâu gai còn đủ, không nứt, áp suất đúng khuyến cáo của nhà sản xuất. Lốp mòn là nguyên nhân trượt hàng đầu trên mặt đường ướt.
- Phanh: má phanh còn dày, dầu phanh đủ và đúng hạn thay; phanh không kêu, không lệch. Xe máy kiểm cả phanh trước và sau.
- Gạt mưa và kính: lưỡi gạt không để lại vệt, nước rửa kính đủ; kính sạch mặt trong để đỡ mờ hơi nước.
- Đèn: đèn pha, đèn cốt, đèn sương mù, đèn hậu, đèn phanh, xi nhan đều sáng.
- Hệ thống làm mát và điện: mưa to, ngập nước có thể gây sự cố điện; kiểm ắc quy, dây điện.
- Đồ mang theo: áo mưa có phản quang, đèn pin, tam giác cảnh báo, khăn lau kính, sạc dự phòng, nước uống.
Với xe máy, thêm: nhông xích căng vừa, có dầu; vỏ xe không quá mòn; áo mưa bộ thay cho áo mưa cánh dơi — áo cánh dơi bay phần phật trong gió đèo, dễ vướng vào bánh xe hoặc che tầm nhìn.
Kỹ thuật lái trên đường dốc trơn
Giảm tốc trước khúc cua, không phải trong khúc cua. Phanh khi xe đã nghiêng vào cua trên mặt đường ướt dễ làm bánh xe mất bám. Giảm tốc khi xe còn đi thẳng, vào cua với tốc độ đều, ra cua mới tăng ga nhẹ.
Xuống dốc dài bằng số thấp. Ô tô và xe số về số thấp trước khi đổ dốc, để động cơ ghìm tốc; phanh chân từng nhịp ngắn. Xe tay ga chạy chậm, phanh đều hai bánh từng nhịp, nghỉ nếu dốc quá dài.
Lên dốc giữ đà vừa đủ. Chọn số phù hợp từ chân dốc, giữ ga đều; tránh dừng giữa dốc trơn vì khởi hành lại dễ trượt bánh. Nếu phải dừng, kéo phanh tay hoặc giữ phanh chắc.
Giữ khoảng cách gấp đôi. Quãng phanh trên đường ướt dài hơn nhiều; cách xe trước xa hơn bình thường, nhất là sau xe tải có thể phanh gấp.
Tránh vạch sơn, nắp cống, vệt bùn. Những bề mặt này trơn hơn nhựa đường khi ướt. Đi qua với tay lái thẳng, không phanh, không tăng ga đột ngột.
Không vượt ở cua khuất, đỉnh dốc. Mùa mưa tầm nhìn đã kém; vượt ở chỗ không thấy xe ngược chiều là đánh cược.
Sương mù và mưa to: khi nào nên dừng
Sương mù ở các đoạn đèo quanh vùng thường dày vào sáng sớm và chiều tối, có khi tầm nhìn chỉ còn vài chục mét. Khi đó bật đèn cốt và đèn sương mù (không bật đèn pha vì ánh sáng phản lại làm chói), giảm tốc tới mức dừng kịp trong khoảng nhìn thấy, bám theo vạch kẻ mép đường bên phải. Không bật đèn khẩn cấp khi đang chạy vì người phía sau khó đoán hướng bạn.
Mưa giông Tây Nguyên có thể trút nước rất to trong thời gian ngắn, gạt mưa hết tốc lực cũng không nhìn rõ. Lúc đó, cách an toàn nhất là tìm chỗ dừng hẳn: cây xăng, sân rộng, quán ven đường, khu dân cư — không dừng ở lề hẹp, khúc cua, chân taluy. Mưa giông thường ngớt sau một thời gian ngắn; chờ vài chục phút rẻ hơn rất nhiều so với một vụ va chạm.
Không trú mưa dưới gốc cây lớn đơn độc hay dưới chân vách đất khi có sấm sét, gió mạnh. Với xe máy, nếu bị ướt lạnh, run tay, nên dừng thay áo khô, uống nước ấm rồi mới đi tiếp; tay run làm việc điều khiển phanh, ga kém chính xác.
Dấu hiệu sạt lở và cách xử lý
Sạt taluy, đất đá rơi xuống đường là rủi ro đặc thù của mùa mưa ở vùng đồi núi. Nhận ra dấu hiệu sớm giúp bạn tránh đi vào chỗ nguy hiểm.
| Dấu hiệu | Ý nghĩa có thể | Nên làm |
|---|---|---|
| Đất đá nhỏ rơi lả tả từ taluy | Vách đang mất ổn định | Không dừng dưới chân vách; đi qua nhanh nếu an toàn, hoặc quay lại |
| Nước đục đỏ chảy thành dòng từ vách xuống đường | Đất đang bị nước cuốn | Giảm tốc, quan sát; cân nhắc chờ ở nơi an toàn |
| Vết nứt mới trên mặt đường, mép đường sụt | Nền đường có thể bị xói | Đi sát phía trong, chậm; báo cơ quan chức năng |
| Cây trên taluy nghiêng bất thường | Khối đất đang trượt | Tránh dừng gần; đi qua nhanh hoặc chờ |
| Tiếng động lạ từ sườn đồi | Có thể sắp sạt | Rời khỏi khu vực ngay theo hướng ra xa vách |
| Biển cảnh báo, rào chắn, người điều tiết | Đoạn đường nguy hiểm đã được xác định | Tuân thủ hướng dẫn, đi theo đường phân luồng |
Nếu gặp đoạn đường đã sạt chắn ngang, không cố vượt qua đống đất đá; quay lại, báo cho chính quyền địa phương hoặc công an, và theo dõi thông tin phân luồng. Sạt lở có thể xảy ra tiếp ở cùng vị trí.
Lên kế hoạch chuyến đi theo thời tiết
Trong mùa mưa, quyết định quan trọng nhất không nằm ở tay lái mà ở lúc lên kế hoạch: đi giờ nào, đường nào, có nên đi hôm nay không. Mưa ở vùng Gia Nghĩa thường theo nhịp: buổi sáng hay quang, mưa giông dồn vào chiều và tối; những đợt mưa dầm do áp thấp có thể kéo dài nhiều ngày liền. Chuyến đi xa nên xuất phát sáng sớm để qua các đoạn đèo trước khi mưa chiều.
Trước chuyến đi, xem dự báo thời tiết cho cả nơi đi, nơi đến và đoạn núi giữa đường; theo dõi tin cảnh báo mưa lớn, sạt lở của cơ quan khí tượng và chính quyền địa phương. Khi có cảnh báo mưa lớn kéo dài, hoãn chuyến không cần thiết là lựa chọn khôn ngoan — các vụ sạt lở lớn thường xảy ra sau vài ngày mưa liên tục, khi đất đã ngấm no nước.
Báo cho người thân lộ trình và giờ dự kiến tới nơi. Nếu đường bị chặn hay bạn phải dừng chờ, người thân biết để không lo lắng, và nếu có sự cố, họ biết bạn ở đâu.
Người ngồi sau và hành khách
Người ngồi sau xe máy. Ngồi vững, hai tay bám chắc, không ngả nghiêng ngược chiều khi xe vào cua; mặc áo mưa gọn, đội mũ bảo hiểm cài quai. Trên đường trơn, người ngồi sau cử động mạnh có thể làm người lái mất thăng bằng.
Trẻ em. Trẻ nhỏ đi xe máy cần ngồi giữa hoặc có ghế phù hợp, đội mũ bảo hiểm đúng cỡ; mùa mưa che kín bằng áo mưa trẻ em nhưng không để áo che mặt. Ô tô dùng ghế an toàn cho trẻ theo lứa tuổi.
Người say xe. Ngồi ghế trước, mở hé cửa, nhìn ra xa, ăn nhẹ trước khi đi. Tài xế lái êm, giảm tốc đều trước cua giúp cả xe đỡ say.
Hành khách nhắc tài xế. Nếu thấy tài xế buồn ngủ, chạy quá nhanh trên đường ướt hay dùng điện thoại khi lái, hãy lên tiếng. Một câu nhắc đúng lúc có giá trị hơn mọi sự ngại ngùng.
Đường vào vườn và đường đất đỏ
Đường quốc lộ còn có nhựa; đường vào các khu vườn, buôn làng ven Gia Nghĩa nhiều đoạn là đất đỏ hoặc bê tông hẹp. Mùa mưa, đất đỏ ướt trơn đến mức xe máy khó đứng vững, ô tô số sàn cũng có thể trượt bánh khi lên dốc. Người quen thường đi chậm, giữ ga đều, không phanh gấp, và khi cần thì dắt xe qua đoạn trơn nhất.
Với ô tô gầm thấp, những con dốc đất mùa mưa có thể không vượt được, nhất là khi chở nặng. Hỏi người địa phương trước khi đi vào, và không cố lên một con dốc khi đã thấy xe trước trượt. Đỗ xe ở chỗ bằng, cao ráo, tránh lòng đường đất mà nước sẽ chảy qua.
Bùn đỏ bám vào lốp làm bánh xe trơn hơn khi trở lại đường nhựa. Sau khi ra khỏi đoạn đường đất, chạy chậm một quãng để bùn văng bớt, đừng vào cua gấp ngay. Bùn bám vào đĩa phanh cũng làm phanh kém hiệu quả trong vài lần phanh đầu.
Khi xe gặp sự cố trên đèo
Xe hỏng, thủng lốp, chết máy trên đèo mùa mưa là tình huống nguy hiểm vì xe phía sau khó thấy bạn. Việc đầu tiên là đưa xe vào chỗ rộng nhất có thể, càng xa khúc cua càng tốt, bật đèn cảnh báo, đặt tam giác phản quang cách xe một khoảng đủ xa phía sau để xe tới kịp giảm tốc.
Cho người ra khỏi xe, đứng ở phía an toàn, bên ngoài rào hộ lan nếu có, không đứng giữa xe và dòng xe chạy, không đứng sát chân taluy. Gọi cứu hộ, báo vị trí bằng cột cây số, tên cầu, ngã ba gần nhất. Nếu có người bị thương, gọi 115.
Thay lốp trên đèo mùa mưa chỉ nên làm khi xe đã ở vị trí an toàn và có người cảnh giới; nếu không, chờ cứu hộ. Đừng để một sự cố nhỏ biến thành tai nạn lớn vì vội.
Người đi đường đèo thường xuyên nên lưu sẵn số của gara, dịch vụ cứu hộ ở các thị trấn đầu và cuối chặng, cùng một người quen có thể tới hỗ trợ. Mùa mưa, sóng điện thoại ở một số đoạn đèo yếu; nếu không gọi được, đi bộ tới chỗ có sóng hoặc nhờ xe qua đường báo giúp, nhưng luôn đi phía trong lề, tránh xa dòng xe và vách đất.
Câu hỏi thường gặp
Mùa mưa ở Gia Nghĩa lái xe đường đèo cần chú ý gì nhất?
Tốc độ. Đi chậm hơn bình thường ở mọi khúc cua và đoạn dốc, giữ khoảng cách gấp đôi, giảm tốc trước khi vào cua. Kiểm phanh, lốp trước khi đi, và sẵn sàng dừng chờ khi mưa quá to hoặc sương quá dày.
Xe tay ga đổ đèo dài có nguy hiểm không?
Xe tay ga không có phanh động cơ mạnh như xe số nên dễ nóng phanh khi đổ dốc dài. Chạy chậm, phanh đều hai bánh từng nhịp, nghỉ giữa chừng cho phanh nguội. Kiểm má phanh trước chuyến đi.
Gặp sương mù dày trên đèo nên bật đèn gì?
Bật đèn cốt và đèn sương mù nếu xe có; không bật đèn pha vì ánh sáng phản lại làm chói. Giảm tốc tới mức dừng kịp trong khoảng nhìn thấy. Không bật đèn khẩn cấp khi đang chạy.
Thấy đất đá rơi từ taluy thì làm gì?
Không dừng dưới chân vách. Nếu đoạn phía trước còn thông và an toàn, đi qua chậm rãi nhưng không dừng; nếu có dấu hiệu sạt lớn, quay lại và chờ ở nơi an toàn. Báo chính quyền địa phương hoặc công an về vị trí.
Có nên đi xe máy đường đèo vào mùa mưa không?
Nếu không bắt buộc, nên tránh, nhất là đi một mình, đi đêm. Nếu phải đi, mặc áo mưa bộ có phản quang, kiểm phanh lốp, đi ban ngày, chạy chậm, nghỉ khi bị lạnh và tìm chỗ trú an toàn khi mưa giông.
Áo mưa cánh dơi có nên dùng khi chạy đèo?
Không nên. Áo cánh dơi bay phần phật trong gió, có thể vướng vào bánh xe, xích hoặc che tầm nhìn. Áo mưa bộ an toàn hơn và giữ ấm tốt hơn trên những đoạn đèo lạnh.